Make your own free website on Tripod.com

Geannoteerde reaktie op het artikel 'Divine Wisdom' in Kleintje Muurkrant.

Op 1 december kreeg ik het artikel van Hans de Bruin onder ogen waarin hij een studie van Herman de Tollenaere omtrent de politieke betekenis van de theosofie bespreekt. Het artikel deed mij de haren ten berge rijzen, gezien de vele halve waarheden, verdraaiingen en leugen(s) die het bevat.

Een simpel gesprek met een paar deskundige theosofen had veel misverstanden kunnen ophelderen, maar ja, daar gelooft Hans natuurlijk niet in..
Het is mij tevens een raadsel waarom schrijvers als Hans de Bruin er van uitgaan dat iedere theosoof blindelings het gehele gedachtengoed van Blavatsky en opvolgers accepteert. Dit is geenszins het geval, zoals enig nachecken had kunnen leren.

Een aantal puntsgewijze, korte, reacties van mijn kant
(op persoonlijke titel):

1. Misbruik van de term 'Arier' en 'Arisch'.

Het begrip 'Aryan' (Engels equivalent voor 'Arisch') werd door H.P.Blavatsky gebruikt voor de oude rishi's of wijzen uit Noord-India. Zie bijv. ~The Theosophical Glossary~, 1892, London, posthuum gepubliceerd. Tegenwoordig uitgegeven door de Theosophy Company, Los Angeles, Californie, USA.

De orientalisten (geleerde Westerlingen die de oude werken uit het Verre oosten bestudeerden en vertaalden) hebben de term 'Arier' geherdefinieerd als betrekking hebbend op Europeanen. Allerlei nazi-schrijvers hebben dankbaar misbruik gemaakt van deze term, maar Blavatsky's gebruik van deze term is duidelijk anders. Een wat minder oppervlakkige studie van haar werk zal dit aantonen.

Er is veel geschreven en gespeculeerd over de relatie tussen theosofie en nazisme. Voor zover mij bekend zijn de meeste publicaties het lezen niet waard, alhoewel een ieder dat natuurlijk zelf zal moeten beoordelen. Een boek dat soms wordt aanbevolen als een onpartijdig onderzoek naar deze relatie is dat van Nicholas Goodrick-Clarke (Occult roots of nazism).

2. Over karma, reincarnatie en het kastesysteem.

Blavatsky heeft de ideeŽn van karma en reÔncarnatie niet uit het HinduÔsme overgenomen, maar uit de Wijsheids- traditie, die volgens haar zeggen oeroud is. Wat het Indiase kastesysteem betreft, wordt gezegd in de theosofische literatuur, dat de huidige vorm een degeneratie is van wat het oorspronkelijk was: een functioneren in het type werk (dus kaste) waar men van nature aanleg voor had. Een kind van een Brahmaan was dus oorspronkelijk niet automatisch bestemd om de rol van priester/wijze te vervullen. Het zou bijv. qua bewustzijn en karakter beter tot de bestuurlijke kaste of koopmanskaste, etc., kunnen behoren. Natuurlijk zijn dergelijke gedachten vreemd aan onze moderne tijd waarin velen menen dat ze superieur zijn aan de 'primitievelingen' uit het verleden!

Het is mij onduidelijk waar Hans de Bruin de idee vandaan haalt dat Blavatsky: 'deze visie binnen het theosofische gedachtengoed ook aan sociale klassen' koppelt.

Dan, om terug te komen op rassen, iets over Blavatsky's ideeŽn over de 'superioriteit van rassen'. De zinsnede 'superioriteit van rassen' is nazi-jargon, iets wat naar mijn stellige overtuiging geheel vreemd is aan haar bedoelingen.

HPB schrijft wel over wortel-rassen, maar dat heeft betrekking op bewustzijns-aspecten die door mensen ontwikkeld worden, in welk ras ze ook geÔnkarneerd mogen zijn. Dit heeft betrekking op een zaak die sommige mensen moeilijk schijnen te kunnen aanvaarden: mensen zijn allen gelijkwaardig, maar beslist niet gelijk! Een kind kan het verschil zien in bewustzijnskwaliteit tussen een Nelson Mandela en een aanhanger van de apartheidsideologie!

Zelf verwerp ik enige gelijkstelling van wortel-rassen aan rassen.
Ik denk overigens wel dat de term 'wortelras' door een andere zou moeten worden vervangen omdat het woord ras doet denken aan een zichtbaar, fysiek ras, terwijl het daar niet om gaat. Misverstanden liggen snel op de loer, mede omdat mensen nu eenmaal niet gewend zijn in termen van bewustzijn, motiverende krachten, etc. te denken.
Het is trouwens waarschijnlijk dat HPB een ras eerder als een periode van evolutie voor de mensheid opvatte dan dat ze dit woord in strikt antropologische zin hanteerde. HPB was beslist niet volmaakt en onfeilbaar, een idee dat ze zelf duidelijk van de hand wees (zoek in haar pennevruchten en u zult het ergens tegenkomen in haar volumineuze werk). Het mag zeker wel eens gezegd worden: sommige van haar uitspraken over de Joden zijn grof en verdienen geen schoonheidsprijs. In ieder geval vond zij de Joodse religie maar grof (niet de Kabbalah [de Joodse theosofie]: deze maakt een belangrijk deel uit van HPB's werk). Maar om haar te identificeren met Jodenhaat en nazisme gaat veel te ver. Schuld door associatie is een argument dat vaak gebruikt wordt, maar dit is in dit geval infaam, zoals studie van bijv. Goodrick-Clarke zal aantonen.

Haar opmerkingen over wetenschap en Christendom waren veel bijtender dan die over de Joodse religie. Zo noemt ze Haeckel (die volgens mij geen lid is geweest van een theosofische vereniging zoals in Hans zijn artikel gesteld wordt) een intellektuele moordenaar van de volgende generaties vanwege zijn materialistische opvattingen over de mens. De missie van HPB was om een scheur in het materialistische denken van de mensheid te veroorzaken, iets wat tot op zekere hoogte gelukt is. De dikke sluier (tussen de persoonlijkheid en de innerlijke, geestelijke mens) die veroorzaakt is door eeuwenlange onjuiste denkbeelden is inderdaad bij een toenemend aantal mensen dunner aan het worden. Vele mensen hebben paranormale ervaringen. Het afdoen daarvan als hallucinaties is een teken van grote arrogantie en onwetendheid!

HPB's stijl van schrijven was soms scherp en polariserend wat geheel in de lijn van haar missie lag. Natuurlijk maakte ze veel vijanden, omdat veel mensen nu eenmaal het licht der waarheid niet verdragen kunnen..

Een aantal opvolgers van HPB heeft waarschijnlijk een minder schone lei, helaas, zoals mij gebleken is uit een correspondentie met een Amerikaans theosoof. [E-mail adres op verzoek verkrijgbaar bij mij] Arundale komt er minder goed uit (heeft hij zich in de luren laten leggen door de bedoelingen van Hitler?).
Zie bijv. Arundale's editorials in THE THEOSOPHIST en THE THEOSOPHICAL WORLD tussen 1934 and 1939.
Annie Besant schijnt goede betrekkingen met Mussolini te hebben gehad (volgens dezelfde correspondentie met de bovengenoemde Amerikaanse theosoof). Deze zegt dat Annie Besant sterke socialistische sympathieen had en 'on good terms' met Mussolini was. Mussolini publiceerde zelfs een artikel in de HERALD OF THE STAR . Verder zegt deze Amerikaanse theosoof dat:
"Arundale followed Besant's sympathies until his error became too obvious for him to continue." *1)

Het zijn net mensen..

Opgemerkt moet worden dat Besant veel goed sociaal werk verricht heeft.
Genoeg te onderzoeken dus.
Laten we echter niet te snel oordelen. Onderzoek grondig en probeer dingen, zeker in hun historische context, te begrijpen.

Dit gezegd hebbende, wil ik hieraan toevoegen dat er meerdere takken van theosofie bestaan waarin de voormannen en vrouwen voor zover ik weet niet van bovenstaande zaken
beticht kunnen worden, alhoewel ik niet zou willen beweren dat alle leiders altijd even onberispelijk in gedrag zijn geweest. We moeten het gedrag van individuele theosofen, ook al waren het vooraanstaande, niet verwarren met het gedachtengoed zelf. Dit is een onderscheid dat ieder weldenkend mens moet maken!

Over het vijfde, 'arische', wortelras het volgende: dit heeft, nogmaals, betrekking op bewustzijnsaspekten die door individuen ontwikkeld zijn/worden en deze individuen kunnen in ieder volk aangetroffen worden. Dit heeft dus niets te maken met uiterlijke kenmerken, ras, etc.!

Dan een citaat onder het hoofdje 'ariŽrs' waar nota bene verwezen wordt naar 'theosophy basics parts', waar ik de auteur van ben. Het citaat eindigt met 'die als BlŁthe der Menschheit' de hoogste trede van de spirituele ladder bezetten'. Hoe haalt Hans de Bruin het in zijn hoofd om hier naar mijn artikelen te verwijzen! Nooit, maar dan ook nooit heeft er een dergelijke onzin in mijn artikelen gestaan. Laten we het op een vergissing houden, anders is het een regelrechte leugen!

Ik denk de motivatie van Hans te begrijpen, en grappig genoeg deel ik dezelfde motivatie waar het kritisch denken, het verzet tegen misstanden, etc. aangaat, maar een kruistocht tegen new age en esoterisch gedachtengoed (veelal totaal niet begrepen) zal toch met faire middelen en methoden gevoerd moeten worden! Ik vraag Hans de Bruin om een rektifikatie te plaatsen in de eerstvolgende kleintje muurKrant, ik verwacht niet anders van iemand die de doelstellingen van kleintje muurKrant onderschrijft..

3. EvolutietheorieŽn.

Het is bijzonder gemakkelijk om HPB's ideeŽn over evolutie af te doen als onzin. Toegegeven, het lijken onwaarschijnlijke ideeŽn, maar de achtergronden van het leven overtreffen misschien onze stoutste dromen.. Zaken als telepathie kunnen niet langer naar het rijk der fabelen verwezen worden. Onderzoek van de stichting Skepsis heeft dit laten zien. Dit is maar ťen voorbeeld uit een rij. In archaeologisch onderzoek schijnt het voorgekomen te zijn dat onderzoekers haastig ontdekte fossielen weer begraven hebben omdat de vondsten niet strookten met de gangbare evolutietheorie. Er bestaat zelfs een boek over dit onderwerp: 'Forbidden Archaeology' (naar ik meen uitgegeven door de Hare Krishna beweging - ik voel de vooroordelen al weer aankomen..).

Mijn eigen ervaring is dat het leven niet alleen een stoffelijk bestaan in een stoffelijk lichaam is, maar ja, velen ervaren nu eenmaal niet de realiteit van spirituele sferen en wezens. Het getuigt alleen maar van bekrompenheid om de mogelijkheid van het bestaan van spirituele wezens en vermogens, etc. a priori te ontkennen. Vroeger werden 'afwijkende' mensen op de brandstapel gegooid, tegenwoordig worden 'alternatievelingen' belachelijk gemaakt of genegeerd. Hans de Bruin zou beter moeten weten. Ook hij wordt vermoedelijk als een alternatieveling of linkse rakker gezien (??) en zou in dat geval uit ervaring kunnen weten wat het is om door anderen gebrandmerkt te worden.

4. HPB als 'reÔncarnatie van de Boeddha'.

Onder het hoofdje 'reÔncarnatie' staat een volkomen onzinnig citaat over HPB als een Boeddha en een klein bronzen beeldje, etc. Waar haalt Hans deze onzin nu weer vandaan? Gebrek aan fantasie kan hem zeker niet verweten worden..

5. HPB in 'illuster' gezelschap.

Onder het kopje 'de Theosofische Vereniging' wordt gezegd: 'Madam Blavatsky plaatste zichzelf zonder veel gÍne ook in dit illustere gezelschap'. Hoe komt Hans daarbij? Hij verwijst naar een citaat van de homepage van 'Via Theosofia', die trouwens in de Point Loma traditie werkt en niet in die van de Vereniging, waar we een uitspraak aantreffen over een hele rij illustere figuren met daaraan toegevoegd HPB en G. de Purucker. Deze toevoeging aan de lijst is door 'Via Theosofia' gedaan (waarvan ondergetekende lid is) als erkenning voor het geestelijke werk dat gedaan is door bovengenoemde personen. Bij mijn weten heeft HPB zich nooit in een dergelijke lijst geplaatst. Bronnenonderzoek, Hans, bronnenonderzoek. Klakkeloos aanhalen en vluchtig interpreteren van citaten is natuurlijk levensgevaarlijk. Je kan al gauw belachelijk gemaakt worden..

Tot slot: vooroordelen..

Ik realiseer mij dat spirituele filosofieŽn vaak niet begrepen worden. We leven in een tijd waarin nog steeds het materialistisch uitgangspunt de boventoon voert. Dit uitgangspunt, kortweg gesteld, zegt dat alles materie is en dat bewustzijn een gevolg is van materiŽle processen . Theosofie stelt, simpel gezegd, dat door de materie heen bewustzijn en levensenergie werkt, en dat er een stuwende kracht is die het leven leidt en in stand houdt. Het bevreemdt Hans de Bruin (en velen met hem) dat er zoveel mensen zijn die geloof en waarde hechten aan een dergelijk uitgangspunt. Tja, wat moet ik er van zeggen? Misschien dat door de historie heen alle volkeren uitgegaan zijn van een dergelijke standpunt en dat de materialistische zienswijze nog niet zo oud is? Dat het superioriteitsgevoel van vele materialistische denkers hen de illusie geeft het beter te weten? Begrijpt u niet dat vooroordelen u per definitie zullen verhinderen om enig inzicht in de diepere achtergronden van het leven te verkrijgen?

Moet ik er aan toe voegen dat wetenschappers tastend en strompelend enig begrip trachten op te bouwen omtrent het raadsel bewustzijn? Of denkt u werkelijk dat de moderne wetenschappers het allemaal precies weten? Ik ben zelf wetenschappelijk gevormd en weet wel beter. Een studie van moderne, transpersonale psychologie zal mogelijk nieuwe perspectieven voor u openen.

Als u wilt reageren op bovenstaande reactie (graag een intentie tot het voeren van een dialoog en geen scheldcanonnades!) kan dit per E-mail op het volgende adres:

meuser@wish.nl

Martin Euser 5 december, 1996

*1) Hoelang Besant's sympathie voor de 'sterke leider' Mussolini duurde is mij niet geheel duidelijk. Jerry Hejka-Ekins, een Amerikaans theosoof (lid van de Adyar TS) heeft onderzoek gedaan naar dit soort zaken. Het gaat mij er niet om om theosofische leiders/voorzitters/etc. af te branden, maar om een open blik voor gebeurtenissen in het verleden. Het vereren van persoonlijkheden zou in ieder geval nooit het doel mogen zijn van theosofen, noch het klakkeloos aanvaarden van bepaalde ideeŽn, hoe verheven ook. Aan de andere kant zouden critici zich beter moeten realiseren van welke (impliciete, onbewuste) vooronderstellingen ze mogelijk uitgaan. Dit vereist een diepgaand zelfonderzoek waar waarschijnlijk maar weinigen trek in hebben, vrees ik. Zie ook mijn artikelen en diskussies in Kleintje Muurkrant nr.312,
augustus 1997 (ook via de series te achterhalen)
m.n. Moderne ontwikkelingen binnen de theosofie
en Verdragen spiritualiteit en links elkaar
Dit laatste artikel geeft een nieuwe grondslag voor de esoterische filosofie en stelt een aantal criteria voor die aangelegd kunnen worden bij het ontwikkelen en evalueren van een dergelijke (levens)filosofie .